Buổi sáng ngày 13 tháng 8 năm 2026, trên Cao nguyên Ayder thuộc tỉnh Rize – nơi những đám sương mù từ Biển Đen thường bò lên các sườn núi Kaçkar như những bàn tay vô hình – Bộ trưởng Thể thao và Thanh niên Thổ Nhĩ Kỳ Osman Aşkın Bak đứng tại vạch xuất phát của Kaçkar by UTMB, sự kiện ultra-trail thuộc hệ thống UTMB World Series lần thứ hai được tổ chức tại vùng Đông Biển Đen. Ông không chỉ bấm nút start cho 2.000 vận động viên đến từ 60 quốc gia. Ông đang khởi động một công thức kinh tế mà Ankara đã nghiên cứu kỹ: biến những đỉnh núi không có kỷ lục thế giới thành điểm đến của du lịch thể thao quốc tế.

Tôi đã theo dõi các giải ultra-trail thuộc hệ thống UTMB World Series được 15 năm, kể từ khi lần đầu đứng ở Chamonix trong tuần UTMB. Điều tôi học được sau hàng trăm giờ quan sát bên đường trail là: trong thế giới chạy bộ địa hình, người ta không thi đấu với nhau, họ thi đấu với chính mình – và đôi khi, với cả đám mây. Nhìn vào Kaçkar by UTMB mùa thứ hai, tôi nhận ra Thổ Nhĩ Kỳ đang chơi một ván cờ dài hơi hơn nhiều so với một giải đấu thể thao thông thường.

Bối cảnh: Câu chuyện không nằm trên bảng thành tích

Khác với các giải điền kinh đường trường nơi tôi thường đếm từng phần trăm giây, Kaçkar by UTMB thuộc thể loại sự kiện được định nghĩa bởi quy mô và khả năng tiếp cận, không phải bởi kỷ lục. Bản thân UTMB (Ultra-Trail du Mont-Blanc) là thương hiệu cầm quyền của làng trail running toàn cầu, với giải đấu chính diễn ra hàng năm tại Chamonix, Pháp. Hệ thống UTMB World Series vận hành theo mô hình franchise – các giải đấu tại Thổ Nhĩ Kỳ, Nhật Bản hay Chile trở thành những nút trong mạng lưới toàn cầu, nơi vận động viên kiếm "Running Stones" (điểm thưởng) để giành vé tham dự chung kết tại Chamonix.

Điều này giải thích tại sao 2.000 vận động viên từ 60 quốc gia lại có mặt tại một cao nguyên heo hút ở Đông Biển Đen. Họ không đến để phá kỷ lục – trail running không có kỷ lục thế giới được công nhận chính thức. Họ đến để kiếm Running Stones, để chạy trên những đường mòn mà có thể chưa từng có ai đặt chân, và – điều tôi nghe được từ nhiều vận động viên qua các năm – để được nói rằng họ đã chạy tại một giải đấu mang logo UTMB.

Trong số 2.000 người tham dự, tôi không tìm thấy tên của bất kỳ vận động viên elite trail nào của Thổ Nhĩ Kỳ trong danh sách xuất phát. Các quan chức Anadolu Ajansı và AASK – những người chạy trên cự ly 20 km – là những nhân vật duy nhất được nhắc tên với tư cách "người chạy." Điều này không phải thiếu sót của bài báo; nó phản ánh đúng bản chất sự kiện: một giải mass-participation (đại chúng) với lớp vỏ elite.

Phân tích: Ba lớp thực của Kaçkar by UTMB

Lớp thứ nhất: Kiến trúc tài chính

Nhìn vào danh sách nhà tài trợ, tôi nhận ra ngay đây không phải một giải trail địa phương. Turkish Airlines, TOGG (hãng xe điện quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ), Turkcell và Maxis – đây là những thương hiệu tầm quốc gia, không phải nhà tài trợ của một cuộc đua núi thông thường. Phía sau họ là Bộ Thể thao và Thanh niên, Cơ quan Xúc tiến và Phát triển Du lịch Thổ Nhĩ Kỳ, Chính quyền tỉnh Rize, và DOKA (Cơ quan Phát triển vùng Đông Biển Đen).

DOKA là điểm đáng chú ý nhất trong cấu trúc này. Đây là một tổ chức tài chính công, chuyên phân bổ ngân sách phát triển vùng – nghĩa là sự kiện này được neo bằng tiền thuế của người dân Đông Biển Đen. Đổi lại, những gì họ nhận được là hình ảnh 2.000 vận động viên quốc tế, hàng triệu khán giả trực tuyến, và một mảnh ghép trong câu chuyện "Thổ Nhĩ Kỳ là điểm đến thể thao."

Lớp thứ hai: Mô hình Davos

Bộ trưởng Bak đã sử dụng một phép so sánh địa chính trị khi nói về Ayder và Rize: "Chúng tôi muốn liên kết những địa danh này với các tổ chức thể thao, giống như Davos được gắn với diễn đàn kinh tế." Davos không nổi tiếng vì Thụy Sĩ thắng nhiều huy chương vàng; nó nổi tiếng vì mỗi năm một lần, thế giới đến đó. Bộ trưởng đang nói rõ rằng mục tiêu của Ankara không phải sản xuất vận động viên trail giỏi nhất, mà là biến Kaçkar thành điểm đến mà người ta nhắc đến khi nói về ultra-trail.

Đây là chiến lược "place-branding" (xây dựng thương hiệu địa danh) qua thể thao. Sau ba thập kỷ viết về điền kinh, tôi nhận ra mô hình này: nó giống cách Bahrain xây dựng trường đua F1, cách Qatar biến Doha thành điểm đến của các giải quần vợt lớn. Du lịch thể thao không tạo ra vận động viên; nó tạo ra hình ảnh.

Lớp thứ ba: Rủi ro thời tiết và sự mong manh của câu chuyện

Có một chi tiết trong bài báo mà nhiều người đọc có thể bỏ qua: Thống đốc tỉnh Rize nhắc lại rằng "năm ngoái, Kaçkar đã bị sương mù và mưa che khuất." Đây không phải lời than phiền thời tiết. Đây là tín hiệu rủi ro vận hành cốt lõi.

Sau 44 năm đứng bên đường chạy, tôi hiểu rằng trail running là môn thể thao phụ thuộc vào địa hình và thời tiết nhiều hơn bất kỳ bộ môn nào khác. Một giải đấu có thể bị hủy bởi sương mù dày đặc trên đỉnh núi, bởi lũ quét đột ngột, hoặc đơn giản là bởi vận động viên không thể nhìn thấy đường. Kaçkar, với cao nguyên Ayder nằm ở độ cao 1.300-2.000 mét và khí hậu Biển Đen ẩm ướt, là một bãi mìn thời tiết tiềm tàng.

Rủi ro này không chỉ là an toàn. Nó là kinh tế. Bộ trưởng Bak nói rằng "những hình ảnh được phát sóng từ đây sẽ rất đẹp" – câu này giả định rằng trời quang, núi hiện, và camera bắt được bức tranh hoàn hảo. Nếu sương mù nuốt chửng đỉnh Kaçkar như năm ngoái, toàn bộ câu chuyện hình ảnh sụp đổ. Không có ai đặt cược tiền vào một bức ảnh sương mù trắng xóa.

Góc nhìn phản trực giác: Câu chuyện không phải về thể thao

Người ta hỏi tôi – một phụ nữ 60 tuổi, 44 năm viết về điền kinh – rằng giải này có ý nghĩa gì với thể thao Thổ Nhĩ Kỳ. Câu trả lời của tôi: gần như không có, ít nhất là trong ngắn hạn.

Không có vận động viên elite Thổ Nhĩ Kỳ được nhắc tên. Không có thành tích nào được công bố. Không có cuộc tranh tài nào được ghi nhận. Tất cả những gì có trong bài báo là một bức ảnh Bộ trưởng bấm nút, một đám đông xuất phát, và một danh sách nhà tài trợ dài.

Đây là điểm mù chiến thuật mà tôi thường thấy trong các sự kiện du lịch thể thao: khi chính phủ đặt cược vào thể thao như một công cụ marketing, họ đánh mất chính thể thao đó. Kaçkar by UTMB có thể trở thành một Davos của trail running – hoặc có thể trở thành một bãi đất trống trên cao nguyên, nơi sương mù nuốt chửng cả giấc mơ và những đường mòn.

Điều tôi quan sát được sau hàng nghìn giờ tại các giải đấu: những sự kiện tồn tại lâu dài không phải vì quy mô hay tài trợ, mà vì có một câu chuyện thể thao thật sự ở đó. Người ta đến Chamonix không chỉ vì logo UTMB; họ đến vì họ muốn chạy trên con đường mà Yannick Neutkens, Pau Capdevila hay Courtney Dauwalter từng chạy. Khả năng cạnh tranh tạo ra sự khao khát. Không có elite, không có đối thủ để so sánh, không có ai để ngưỡng mộ – giải đấu chỉ còn là một bữa tiệc đắt đỏ trên núi.

Kết luận: Ba mươi năm sau cánh cửa phòng thay đồ, tôi biết rằng thể thao cần một thứ mà du lịch không thể mua

Thổ Nhĩ Kỳ đang xây dựng một nền tảng. Họ có UTMB, có nhà tài trợ quốc gia, có sự hỗ trợ của chính phủ, và có một vùng đất đẹp đến nghẹt thở. Nhưng họ thiếu một thứ: những vận động viên mà người ta nhắc đến khi nói về trail Thổ Nhĩ Kỳ.

Bộ trưởng Bak nói rằng "các vận động viên ultra-marathon là những vận động viên đẳng cấp thế giới với lượng người theo dõi khắp toàn cầu." Ông ấy nói đúng, nhưng những vận động viên đó không đến từ Thổ Nhĩ Kỳ – ít nhất là chưa. Và trong thế giới trail running, nơi mỗi đỉnh núi có một huyền thoại và mỗi đường mòn có một câu chuyện, sự vắng mặt đó là một lỗ hổng lớn.

Tôi sẽ theo dõi Kaçkar by UTMB mùa thứ ba. Nếu họ công bố được một vận động viên Thổ Nhĩ Kỳ lọt top 10, nếu có ai đó chạy một thời gian đáng nhớ trên đỉnh Kaçkar, tôi sẽ biết rằng câu chuyện du lịch thể thao này đang tìm được gốc rễ thể thao của nó. Còn nếu không, nó sẽ mãi là một bữa tiệc đắt đỏ – đẹp trên ảnh, trống rỗng trên đường mòn.

Trong phòng thay đồ, tôi học được rằng kỷ lục chỉ là con số, còn lịch sử là những gì họ không nói ra. Kaçkar by UTMB hiện tại là một bức tranh đầy màu sắc nhưng thiếu nhân vật chính. Câu chuyện thật sự sẽ bắt đầu khi có ai đó chạy qua vạch đích và người ta hỏi: "Người đó là ai?"